Covid-19 Kapitalizmi

Felaket kapitalizmi hepimizin malumu. Covid-19’un nasıl bir siyasal tablo ortaya çıkardığı ortada. Oscar Wilde’ın ünlü sözünü, “Hayat sanatı taklit eder”i doğrularcasına, felaket filmlerinin gündelik hayatımıza dönüştüğü günlerdeyiz.

Modern milletler, belli bir çağın ürünü, kapitalizmin yükseliş çağının ürününü temsil ederler. Feodalizmin geçişi ve kapitalizmin gelişme süreci, aynı zamanda insanların milletler halinde birleşmeleri sürecidir. Feodal parçalanmaya karşı zafer kazanan kapitalizmin başarıyla geliştiği sırada İngilizler, Fransızlar, Almanlar, İtalyanlar milletler meydana getirdiler.

Milletlerin oluşmasının merkezi devletlerin oluşmasıyla aşağı yukarı aynı zamana rastladığı yerlerde, milletler, doğal olarak devlet çatısı altına girdiler ve bağımsız devletler haline geldiler. Burjuva milletler devletlerinin özel mülkiyet ve sınıf farkları devam ederken milletleri eşit kılma ve azınlıkları koruma girişimlerinin hepsinin genel olarak yeni bir başarısızlıkla, milli anlaşmazlıkların yeniden keskinleşmesiyle sonuçlanmıştır.

Avrupa'da kapitalizmin gelişmeye devam etmesi, yeni sürüm pazarları ihtiyacı, hammadde ve yakıt arama, sonuç olarak emperyalizmin gelişmesi, sermaye ihracı ve büyük deniz yolları ve demir yollarını güvence altına alma zorunluluğu arttı.

Marx, Kapital’de sermaye için “tepeden tırnağa, her gözeneğinden kan ve pislik akıtarak gelmektedir” diye yazarken ölüm ve dehşetin kapitalizmin “normali” olduğunu vurguluyordu. Öyle ya, kapitalizmin mesela sistematik kölecilik ya da emekçilerin açlıkla terbiye edilmesiyle herhangi bir sorunu olmamıştır.

Özel mülkiyet ve sermaye, insanları kaçınılmaz olarak nasıl birbirinden ayırır, milli çelişkiler yaratır ve baskıyı ağırlaştırırsa, ortak mülkiyet ve ortak çalışma da aynı şekilde insanları kaçınılmaz olarak birbirine yaklaştırır.

Ne var ki devletlerin varlığı içinde yaşayan insanların karşılıklı güvenine ve gönüllü anlaşmasına dayanıyorsa devamlılık kazanır. Günümüzde bunun zorunluluğu gittikçe daha da belirginleşmektedir.

Covid-19 salgınının mevcut iktisadi ve sosyal modelin açmazlarını ortaya koyması, dahası pandeminin (elbette yaratmayıp) tetiklediği iktisadi krizin devasa kamu müdahalelerine, kurtarma paketleri ve hatta kamulaştırmalara neden olması, aslında tam da böyle bir iyimserliği yeniden gündeme getiriyor.

Umut, evet. Ama nasıl bir umut? Kötümserlik, evet. Ama nasıl bir kötümserlik? Alarm zilleri neler? İmdat freni nerede, kullanma kılavuzu ne diyor? Bilimkurgu eserlerden temel siyasal metinlere, kapitalist barbarlığın “normalliği” ve çıkış yolları..

Dünya çapında birçok firma, çalışanlarının sağlığını ve genel halk sağlığını gerekçe gösterek çalışmalarını ve etkinliklerini iptal etme kararları almaya başladı. Bu tür bir karar, neredeyse milyar dolarlık yatırımların ortadan kalkması, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin ihtiyaç duyduğu yıllık cirolarını çıkaramaması, garsonlardan, saat başına ücret alan öğretmenler kadar sayısız düşük gelirli çalışanın ay sonunu (ve hatta yıl sonunu) getirememesi gibi büyük ekonomik zararları olan bir karar.

Koronavirüsü bunca ölümcül kılan, bu dizginsiz kalmış kapitalizmin son otuz yıldır dünyanın dört bir yanında kamusal sağlık sistemini tarumar etmiş olması değil mi? İşçilerin “ölümüne çalıştırılmasının”, ABD’den Türkiye’ye, dünyanın dört bir yanında bir metafor olmaktan çıkıp gerçek, yaşanan bir deneyime dönüşmesi kapitalist barbarlığın o gemiyi azıya almış “normali” değil mi?

Bu koşullarda, hele hele “covid kapitalizmi” devrinde, iyimserlikten çok kötümserliğe ama devrimci sıfatlı bir kötümserliğe ihtiyacımız var. Kıyısında durduğumuz uçuruma düşmemenin ancak aşağıdakilerin eylemleriyle mümkün olduğunu savunan aktivist bir kötümser duyarlılığı seferber etmeliyiz. Felaket komünizminin bu devrimci kötümserliği, Walter Benjamin’in o meşhur ifadesiyle uçuruma doğru son sürat gitmekte olan lokomotifi durduracak imdat frenine asılmak ya da Bong Joon-ho'nun Snowpiercer'ındaki gibi bizzat lokomotifi infilâk ettirmek çabasıdır…